شعار روز جهانی بهداشت حرفه ای و ایمنی2022

برای ایجاد یک فرهنگ ایمنی و بهداشت مثبت با هم اقدام کنید
برای ایجاد یک فرهنگ ایمنی و بهداشت مثبت با هم همکاری کنید

زمان ثبت نام آزمون کارشناسی ارشد رشته های گروه پزشکی سال 1401(سال تحصیلی 1401-1402) از تاریخ 1400/11/30 لغایت 1400/12/10 خواهد بود.

سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی GHS

 معرفی سیستم جهانی طبقه بندی مواد شیمیایی (GHS)   
در سال 1992، کنفرانس ملـل متحد (UNCED) تحت عنوان محیط  زیست و توسعه (کنفرانس Rio Earth) منجر به تصویب قطع نامه شماره 21 گردید و طی آن وظایف مختلفی برای کشورها در جهت دست یابی به توسعه پایدار تعیین شد که در بیش از 150 کشور به کار گرفته شد [7، 10]. فصل نوزدهم از این قطع نامه مدیریت صحیح مواد شیمیایی را با تاکید بر موارد زیر مورد توجه قرار می‌دهد: 
- قوانین کافی و مناسب  
- جمع آوری و انتشار اطلاعات 
- ایجاد ظرفیتهای لازم برای ارزیابی ریسک  
- تعیین خط مشی مدیریت ریسک 
- ایجاد ظرفیتهای لازم برای کاربرد و قانونی نمودن  آن  
- ایجاد ظرفیتهای لازم برای بازتوانی افراد مسموم و نیز پاک سازی خاکها و مناطق آلوده 
- ایجاد برنامه‌های آموزشی مؤثر 
- توانایی پاسخ صحیح به موارد اضطراری همچنین از سوی کنفرانس UNCED لزوم ایجاد یک سیستم جهانی در طبقه بندی مواد شیمیایی مطرح شده و توصیه گردید که در صورت امکان تا سال 2000 یک سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی شامل برگه‌های اطلاعات ایمنی و علائم قابل‌ درک ارتقا یافتــه و  آمــاده بهــره بــرداری شــود [10]. 
کشورهای مختلف نیز موظف شدند برنامه‌های ملی خود را برای مدیریت ریسک مخاطرات زیست محیطی مواد شیمیایی مشخص نمایند.   
در تحقق این هدف ملل متحد با کمک متخصصین متعدد از سوی سازمان‌ها و کشـورهای مختلف پـس از یک دهــه کــار در اواخرــر ســال 2002 موفــق گردید مکانیسمی را برای هماهنگ نمودن معیارهای مربوط به طبقه بندی و تبادل اطلاعات خطر تحت عنوان سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی (GHS)  ارائه نموده و آماده بهره برداری نمایند [9]. با توجه به تجارت گسترده جهانی مواد شیمیایی این سیستم برای رویارویی صحیح با خطرات و به منظور اطمینان از کاربرد ایمن مواد در تمامی مراحل از تولید تا استفاده، حمل ونقل و دفع مواد زائد ارتقاء یافته است.  

در سیستم GHS طبقه بندی مواد بر حسب نوع خطرات و راه‌های هماهنگ تبادل اطلاعات خطر شامل برچسب ها Labelling) و برگه‌های اطلاعات ایمنی (SDS) با فرمت یکسان می‌باشد [9، 10]. در این سیستم طبقه بندی مواد بر مبنای خطرات فیزیکـی، خطرات بهداشتی و خطرات محیطی بوده، در طبقه بندی خطرات فیزیکی از سیستم امریکایی و در طبقه بندی اثرات سلامتی تا حدودی از سیستم اروپایی الهام گرفته‌شده است. خطرات محیطی نیز شامل خطرات مواد برای موجودات محیط آبی و نیز بر لایه ازن می‌باشد [10]. هدف این سیستم اطمینان از در دسترس بودن اطلاعات لازم در زمینه خطرات فیزیکی، سمی و زیست محیطی مواد به منظور ارتقاء سلامت انسان و محیط می‌باشد. هم اکنون تدوین سیستم GHS  تکمیل شده و آماده است که توسط کشورهای مختلف به کار گرفته شود. پیش بینی شده است که به کارگیری سیستم GHS  نه تنها موجب ارتقاء سلامت انسان و محیط تحت لوای یک سیستم جهانی خواهد شد بلکه این سیستم تجارت جهانی مواد شیمیایی را نیز تسهیل خواهد نمود.

طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی در سیستم GHS  
در سیستم GHS  طبقه بندی مواد بر مبنای خطرات فیزیکی، خطرات بهداشتی و خطرات محیطی بوده و روش‌های هماهنگ تبادل اطلاعات خطر در این سیستم  شامل برچسب گذاری (Labelling) از طریق کلمات سیگنال، عبارات خطر و پیکتو گرام‌های هشدار دهنده و نیز برگه‌های اطلاعات ایمنی (SDS) با فرمت استاندارد می‌باشد [10].  باید توجه نمود که تقسیم بندی GHS مختص مواد شیمیایی بوده و در این سیستم بر خلاف تقسیم بندی کالاهای خطرناک مواد رادیو اکتیو و مواد عفونت زا حذف گردیده است.
طبقه بندی خطرات فیزیکی 
طبقه بندی خطرات فیزیکی در سیستم  GHS تا حدودی بر اساس سیستم طبقه بندی کالاهای خطرناک استوار بوده و دربرگیرنده خطرات مختلف شامل مواد منفجره، گازهای قابل اشتعال، آئروسل‌های قابل اشتعال، گازهای اکسید کننده،  گازهای تحت فشار، مایعات قابل اشتعال، جامدات قابل اشتعال، مواد و ترکیبات با واکنشهای خودبخودی، مایعات پیروفوریـک، جامدات پیروفوریـک، مواد و ترکیبات با گرمای خود به خودی، مواد و ترکیبات خطرناک در حالت مرطوب، مایعات اکسید کننده، جامدات اکسید کننده، پراکسیدهای آلی و مواد خورند برای فلزات می  باشد. برخی از این گروه‌ها خود دارای زیر گروه‌های مختلف می‌باشند [10].

همانطور که مشخص است MSDS برگه ی اطلاعات ایمنی مواد (Material Safety Data Sheet) و SDS برگه ی اطلاعات ایمنی (Safety Data Sheet)  می باشد.

OSHA علاوه بر کوتاه کردن نام آن، فرمت آن را استاندارد کرد تا با سیستم هماهنگ شده ی جهانی (GHS: Globally Harmonized System) که در اتحادیه ی اروپا مورد استفاده است، هماهنگ باشد.
SDS راهی ساده تر و موثرتر برای بیان و درک خطرات مواد شیمیایی استفاده شده می باشد. MSDS می تواند فرمت های متفاوتی برای بیان اطلاعات داشته باشد بنابراین تحت نظم و قاعده خاصی نمی باشد و بنابراین با تغییر دادن به SDS درک اطلاعات برای مصرف کننده آسان تر است.
SDS مشابه  MSDS است و تفاوت آن در فرمت استاندارد شده ی آن در 16 بخش می باشد که کاربر پسندتر شده است. تفاوت دیگر آن در این است که SDS از طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی در سیستم هماهنگ جهانی (GHS) پیروی می کند. GHS مشخص می کند که چه اطلاعاتی باید در برگه ی اطلاعات ایمنی شامل شود.

MSDS شامل چه مواردی است؟

1. اطلاعات محصول
   
2. اجزای تشکیل دهنده خطرناک
   
3. اطلاعات فیزیکی
   
4. اطلاعات مرتبط با خطرات آتش سوزی و انفجار
   
5. اطلاعات واکنش پذیری
   
6. ویژگی‌‌‌های سم شناسی
   
7. اقدامات پیشگیرانه
   
8. اقدامات کمک‌‌‌های اولیه
   
9. اطلاعات آماده سازی سند
   

MSDS شامل چند فصل است؟
شامل ۹ فصل است که ممکن است عناوین یکسانی نداشته باشند
اطلاعات ممکن است به روش مختلف و با عنوان تقریبا متفاوتی ارائه شوند.
تفاوت MSDS و SDS در چیست؟
اختلاف زیادی میان MSDS و SDS وجود ندارد چرا که هر دو شرایط عمومی‌ برای برگه‌‌‌های اطلاعات ایمنی فراهم می‌آورند.
اگر بخواهیم جزئی تر بررسی نماییم:
SDS می‌تواند یک MSDS باشد.
ولی MSDS نمی‌تواند SDS باشد.
به منظور اینکه SDS با GHS سازگار شود، باید حاوی تمام ۱۶ سرفصل باشد.
SDS شامل چه مواردی است؟  

1. شناسایی محصول
   
2. ترکیبات/ اطلاعات مواد تشکیل دهنده
   
3. شماره ثبت سی ای اس (CAS)
   
4. عبارات خطر
   
5. اقدامات کمک‌‌‌های اولیه
   
6. اقدامات اطفای حریق
   
7. اقدامات نشت تصادفی
   
8. نحوه رسیدگی و نگهداری
   
9. حفاظت شخصی
   
10. ویژگی‌‌‌های فیزیکی و شیمیایی
    
11. ثبات و واکنش پذیری
    
12. اطلاعات سم شناسی
    
13. اطلاعات زیست محیطی
    
14. نحوه معدوم سازی
    
15. نحوه حمل
    
16. تنظیم مقررات
    

و اطلاعات دیگر
SDS شامل چند فصل است؟
۱۶ فصل که ممکن است عناوین یکسانی نداشته باشند
همانند MSDS، ممکن است ساختار متفاوت و همچنین سرفصل‌‌‌های تقریبا متفاوتی داشته باشند.
تفاوت MSDS و SDS
اختلاف زیادی میان MSDS و SDS وجود ندارد. هر دو شرایط عمومی‌ برای برگه‌‌‌های اطلاعات ایمنی فراهم می‌آورند.
MSDS معمولا ۹ بخش/ سرفصل دارد در حالیکه SDS 16 بخش/ سرفصل دارد. MSDS در مقایسه با SDS
اگر بخواهیم جزئی تر بررسی نماییم:
SDS می‌تواند یک MSDS باشد.
ولی MSDS نمی‌تواند SDS باشد.
به منظور اینکه SDS با GHS سازگار شود، باید حاوی تمام ۱۶ سرفصل باشد.
GHS چیست؟
سیستم هماهنگ جهانی
SDS در مقایسه با GHS سازگار با SDS
آیا همه SDS‌ها با GHS سازگار هستند؟ خیر
به منظور سازگاری با GHS

1. اطلاعات و سرفصل‌ها باید به ترتیب صحیح ارائه شوند
   
2. سرفصل‌ها باید به صورت مشابه لیبل گذاری شوند
   
3. اطلاعات مورد نیاز در هر سرفصل باید شامل حداقل استانداردها باشد
   

 
حال هر فصل را به صورت جزئی تر بررسی می‌نماییم:
فصل اول: شناسایی ماده/ ترکیب و تهیه کننده

1. شناسه GHS محصول
   
2. دیگر ابزار شناسایی
   
3. توصیه هایی مرتبط با استفاده از این مواد شیمیایی و محدودیت‌‌‌های استفاده از آن مواد
   
4. جزئیات تهیه کننده (شامل نام، آدرس، شماره تماس و غیره)
   
5. شماره تماس اضطراری
   

فصل دوم: شناسایی خطر

1. طبقه GHS مواد/ ترکیبات و هرگونه اطلاعات منطقه ای و ملی
   
2. المان‌‌‌های لیبل GHS، شامل جملات پیشگیرانه و احتیاطی (نمادهای خطر ممکن است به صورت نماد گرافیکی سیاه و سفید یا نام نماد آورده شود بعنوان مثال شعله، جمجمه و ستون فقرات)؛ MSDS در مقایسه با SDS
   
3. خطرات دیگر که در طبقه بندی خاصی قرار نمی‌گیرند (بعنوان مثال خطر انفجار ذره) که تحت پوشش GHS نیز قرار نمی‌گیرد.
   

فصل سوم: ترکیبات / اطلاعات در مورد مواد تشکیل دهنده ماده:

1. هویت شیمیایی
   
2. نام متعارف، مترادف و غیره؛
   
3. شماره ثبت سی ای اس (CAS) و دیگر شناسه‌‌‌های منحصر به فرد
   
4. افزودنی‌‌‌های ثابت و ناخالصی‌ها که خودشان جداگانه طبقه بندی می‌شوند و به طبقه بندی یک ماده کمک می‌کنند.
   

ترکیبات:
هویت شیمیایی و غلظت یا محدوده غلظت تمام اجزای تشکیل دهنده که از لحاظ GHS خطرناک هستند و در سطوح بالاتر از حدود معمول ارائه می‌شوند.
توجه: برای کسب اطلاع از مواد تشکیل دهنده، قوانین معتبر CBI مقدم بر قوانین شناسایی محصول می‌باشد.
فصل چهارم: اقدامات کمک‌‌‌های اولیه

1. توصیف اقدامات ضروری، که برحسب نوع تماس به زیرمجموعه‌‌‌های دیگر تقسیم میشود، برای مثال تنفس، تماس چشمی، تماس پوستی و بلع.
   
2. مهمترین علائم و تاثیرات، آنی و یا با تاخیر
   
3. در صورت نیاز مراجعه سریع به فوریت‌‌‌های پزشکی و درمان‌‌‌های ویژه
   

فصل پنجم: اقدامات اطفای حریق

1. ابزار مناسب (و نامناسب) اطفای حریق
   
2. خطرات خاصی که ممکن است از طریق مواد شیمیایی بوجود آید (طبیعت و ذات هر ماده قابل اشتعال خطرناک).
   
3. تجهیزات حفاظتی خاص و اقدامات پیشگیرانه برای آتش نشانان
   

فصل ششم: اقدامات در زمان نشت تصادفی

1. اقدامات پیشگیرانه فردی، تجهیزات حفاظتی و روش‌‌‌های اضطراری
   
2. اقدامات زیست محیطی
   
3. روش‌ها و مواد در جهت مهار و پاکسازی
   

فصل هفتم: رسیدگی و نگهداری

1. اقدامات پیشگیرانه در جهت رسیدگی ایمن
   
2. شرایط نگهداری و انبارش ایمن اعم از هر گونه ناسازگاری
   

فصل هشتم: کنترل مواجهه/ حفاظت فردی

1. پارامترهای کنترل برای مثال میزان محدودیت مواجهه شغلی یا میزان محدودیت بیولوژیکی
   
2. کنترل‌‌‌های مهندسی مناسب
   
3. اقدامات حفاظت فردی مانند تجهیزات حفاظت فردی MSDS در مقایسه با SDS
   

فصل نهم: ویژگی‌‌‌های فیزیکی و شیمیایی

1. ظاهر (حالات فیزیکی، رنگ و غیره)
   
2. بو
   
3. آستانه بویایی
   
4. PH
   
5. نقطه ذوب/ نقطه جوش
   
6. نقطه جوش اولیه و محدوده جوش
   
7. نقطه اشتعال
   
8. نرخ تبخیر
   
9. اشتعال پذیری (جامد، گاز)
   
10. محدودیت انفجاری یا اشتعال پذیری بالایی / پایینی
    
11. فشار بخار
    
12. چگالی بخار
    
13. چگالی نسبی
    
14. انحلال پذیری
    
15. ضریب تقسیم: اکتانول/آب
    
16. دمای اشتعال خود بخودی
    
17. دمای تجزیه
    
18. ویسکوزیته
    

فصل دهم: ثبات و واکنش پذیری

1. واکنش پذیری
   
2. ثبات شیمیایی
   
3. احتمال واکنش‌‌‌های خطرناک
   
4. شرایطی که باید اجتناب شود (مثلا تخلیه استاتیک، شوک یا ارتعاش) MSDS در مقایسه با SDS
   
5. مواد ناسازگار
   
6. تجزیه خطرناک محصولات  MSDS در مقایسه با SDS
   

فصل یازدهم: اطلاعات سم شناسی
توصیف مختصر ولی جامع و کامل و قابل فهم از تاثیرات آنها که شامل اثرات سمی‌و داده‌‌‌های موجود برای شناسایی آن تاثیرات، مانند:

1. داده هایی در مورد روش‌‌‌های احتمالی تماس (تنفس، بلع، تماس پوستی و چشمی)؛
   
2. نشانه هایی مرتبط با ویژگی‌‌‌های فیزیکی، شیمیایی و سمی
   
3. تاثیرات آنی و با تاخیر و همچنین تاثیرات مزمن از لحاظ مواجهه کوتاه مدت و بلند مدت
   
4. سنجش عددی میزان سمیت (مانند برآورد سمیت حاد و آنی)
   

فصل دوازدهم: اطلاعات زیست محیطی

1. سموم زیستی (آبی و خاکی)
   
2. پایداری و تجزیه پذیری
   
3. پتانسیل زیست انباشتگی
   
4. قابلیت تحرک در خاک
   
5. تاثیرات نامطلوب دیگر
   

فصل سیزدهم: نحوه معدوم سازی
شرح پسماند ضایعات و اطلاعات راجع به رسیدگی ایمن و روش‌‌‌های دفع که شامل هر بسته آلوده ای می‌باشد.
فصل چهاردهم: اطلاعات حمل و نقل

1. عدد UN، شماره بین المللی کالاهای خطرناک
   
2. نام ناوگان حمل مناسب
   
3. گروه خطر حمل و نقل
   
4. گروه بسته بندی، در صورت لزوم
   
5. خطرات محیطی ( مانند آلودگی دریایی (بله/ خیر))،
   
6. حمل و نقل گسترده و حجیم
   
7. احتیاط‌‌‌های ویژه که کاربر باید از آنها اطلاع داشته باشد یا باید آنها را انجام دهد در رابطه با حمل و نقل یا انتقال در درون محوطه یا خارج از آن. MSDS در مقایسه با SDS
   

فصل پانزدهم: اطلاعات مقرراتی
مقررات ایمنی، سلامتی و محیطی به ویژه راجع به محصول مورد استفاده MSDS در مقایسه با SDS
فصل شانزدهم: اطلاعات دیگر شامل اطلاعات آماده سازی و اصلاح SDS
افزودن اطلاعات دیگر مورد نیاز